close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • GOSPODARKA

  • 3.1 Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

     

    W połowie 2014 roku rozpoczął się największy w historii Brazylii kryzys gospodarczy. Towarzyszył mu kryzys polityczny, którego rezultatem było odwołanie prezydent Dilmy Rousseff 12 maja 2016 roku. Jej miejsce objął dotychczasowy wiceprezydent Michel Temer, który obiecał wprowadzenie środków, które pobudzą gospodarkę do wzrostu i przywrócą zaufanie inwestorów krajowych i międzynarodowych. Te zapowiedzi początkowo nie zostały zrealizowane, w 2016 roku nastąpił spadek inwestycji o 13,5% w porównaniu z rokiem ubiegłym a gospodarka brazylijska skurczyła się o 3,5%. Na koniec roku 2016 ponad 12 milionów Brazylijczyków pozostawało bez pracy. Zmniejszył się średni dochód Brazylijczyków, podobnie jak wskaźniki konsumpcji oraz siła nabywcza pieniądza. W 2017 i 2018 roku sytuacja uległa poprawie, odnotowano niewielki wzrost ekonomiczny, w dużej mierze dzięki szeregu regulacjom wprowadzonym przez władze. Utrzymaniu się tendencji wzrostowej nie sprzyja niestabilna sytuacja polityczna w kraju, w tym strajk przewoźników w połowie 2018 r., który - według analiz instytucji rządowych, wpłynie znacząco obniżył prognozy wzrostu PKB na ten rok (z 2,50 do 1,95 proc.).

    Dług publiczny kraju wzrósł w ostatnim roku do 74% PKB. Jest to wynik silnego zmniejszenia wpływów do budżetu z podatków, małej aktywności gospodarczej i wysokiego poziomu wydatków. Wśród pozytywnych wskaźników gospodarczych należy wskazać spadek inflacji z 10,5% w styczniu 2016 do 3 % na koniec 2017 roku.  Giełda papierów wartościowych w São Paulo odnotowała w 2017 r wzrost indeksu o 26,85% i uczyniła z inwestycji w akcje jedno z najlepszych narzędzie inwestycyjnych roku.

     

    3.2 Współpraca gospodarcza z Polską  

     

    Brazylia jest najważniejszym partnerem gospodarczym Polski w Ameryce Łacińskiej. Według najnowszych danych GUS, w 2017 r. wymiana handlowa pomiędzy krajami wzrosła po raz pierwszy po dwóch latach spadku i wyniosła 4.405,1 mln PLN.

    Polski eksport w okresie sprawozdawczym wyniósł 1.178,7 mln PLN (wzrost o 10 % do analogicznego okresu 2016 roku). Polski import osiągnął natomiast poziom 3 226,4 mln PLN i był wyższy aż o 26 % w stosunku do pierwszych trzech kwartałów 2016 roku. Zwraca więc uwagę znacząca przewaga importu nad eksportem we wzajemnym handlu, wynosząca aż 2.047,8 mln PLN. Pomimo znaczącej wielkości nominalnej, wymiana handlowa pomiędzy Polską a Brazylią stanowi niewielki odsetek całościowego wolumenu wymiany handlowej obu państw (poniżej procenta).

    Polskie przedsiębiorstwa importują z Brazylii przede wszystkim dużą ilość towarów nieprzetworzonych lub nisko przetworzonych: surowców niezbędnych dla polskiej gospodarki (rudy miedzi) oraz produktów rolno-spożywczych przeznaczonych do konsumpcji (soja, kawa, owoce tropikalne, soki). Eksportują natomiast głównie produkty przetworzone: wyroby przemysłu elektromaszynowego (części i akcesoria samochodowe, silniki) oraz wyroby przemysłu chemicznego. Te dwie grupy produktów przetworzonych stanowią ok. 80 proc. całości naszego eksportu na rynek brazylijski.

     

    3.3 Współpraca inwestycyjna

     

    Od 2013 roku Bank Centralny Brazylii wprowadził nowe zasady dotyczące gromadzenia i publikowania informacji na temat inwestycji zagranicznych. Nie jest już możliwe, jak miało to miejsce w poprzednich latach, uzyskanie szczegółowych danych o inwestorze (nazwa, wkład inwestycyjny, dział gospodarki). Dane przekazywane BCB są publikowane w postaci ogólnej kwoty obejmującej wielkość inwestycji wszystkich firm z danego kraju w roku sprawozdawczym.

    Według informacji uzyskanych z BCB wysokość polskich inwestycji w 2016 roku wyniosła ok. 1,35 mln USD co stanowiło 0,002% wszystkich inwestycji zagranicznych w Brazylii. W 2015 roku było to 2,4 mln USD (0,004% wszystkich inwestycji zagranicznych). Uwzględniając położenie geograficzne obu krajów oraz odległość między nimi to zaangażowanie polskich podmiotów gospodarczych nie jest małe w stosunku do ich ogólnego potencjału.

    Z informacji uzyskanych z BCB nie było inwestycji brazylijskich w Polsce w 2016 roku.

     

    3.4 Polskie inwestycje w Brazylii

     

    Prekursorem polskich inwestycji w Brazylii jest firma Selena z Wrocławia, która w drugiej połowie lat 90-tych otworzyła przedstawicielstwo w Ponta Grossa w stanie Parana. Jest to region o dużej liczbie potomków polskich emigrantów, a firma, będąca światowym liderem w produkcji chemii budowlanej, posiada tam zakład zajmujący się produkcją pianki poliuretanowej.

    Od lipca 2000 roku istnieje w Brazylii filia firmy KOMANDOR S.A. z Radomia, działająca w branży meblarskiej. Wg otrzymanych informacji od dyrekcji KOMANDOR DO BRASIL LTDA, spółka została utworzona przez kanadyjską filię polskiej spółki z dwoma współudziałowcami brazylijskimi. Dlatego też nie figuruje jakikolwiek zapis w danych Banku Centralnego Brazylii, że jest to inwestycja polska. Filia kanadyjska w 2002 roku scedowała swoje udziały w spółce KOMANDOR DO BRASIL LTDA spółce matce z Radomia.

    Grupa Gremini od 2009 realizuje dużą ekologiczną i turystyczną inwestycję w nieruchomości na północnym wybrzeżu kraju (Projekt Eco Estrela).

    Od 2010 roku w Brazylii (Kurytyba) działa Grupa Chemiczna Boryszew pod nazwą Maflow do Brasil Ltda. Została ona nabyta przez włoski Maflow BRS, w 100% zależny od Boryszewa w październiku 2010 roku. Maflow do Brasil produkuje przewody klimatyzacyjne i wspomagania kierownicy do globalnych producentów samochodów z fabrykami zlokalizowanymi w Brazylii i Argentynie (m.in. VW, Fiat, GM, Nissan, PSA, Volvo).

    Od 2012 roku w Sao Paulo działa biuro handlowe polskiej firmy Lug Light Factory. Firma ta jest producentem oświetlenia zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego.

    W 2013 r. z udziałem kapitału polskiego otwarto w Sao Paulo firmę Quero Passagem, operatora platformy internetowej www.queropassagem.com.br, która służy do sprzedaży przez internet biletów na dalekobieżne połączenia autobusowe. 

    W 2016 r. swoje biuro w Sao Paulo otworzyła firma Comarch z Krakowa.

    Swoją działalność w Brazylii kontynuują firmy, które w latach 2011-2012 otworzyły swoje biura, eSKY (branża internetowa) oraz Medcom (branża kolejowa). W Brazylii Medcom modernizuje 104 składy dla metra w Sao Paulo, ponadto dla firmy SuperVia w Rio de Janeiro wraz z firmą CAF instaluje konwertery napięcia stałego dla 35 składów kolejowych. Wg informacji uzyskanych z Medcom 9% całej produkcji zakładu jest przeznaczona na rynek brazylijski.

    Polska firma z branży chemicznej Synthos eksportuje do Brazylii kauczuk syntetyczny i kauczuk sterynowo-butadienowy karboksylowany.

     

    3.5 Warunki dostępu do rynku dla polskich towarów i usług oraz działania interwencyjne na rzecz polskich podmiotów gospodarczych

     

    Stosunki gospodarcze między Polską a Brazylią regulują następujące umowy:

    - Umowa handlowa i płatnicza polsko-brazylijska podpisana w Rio de Janeiro 15 października 1960 roku weszła w życie 15 października 1964 roku;

    - Porozumienie między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii w sprawie transportu morskiego podpisane w Warszawie 26 listopada 1976 roku weszło w życie 21 lipca 1977 roku;

    - Umowa handlowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii podpisana w Brasilii 10 maja 1993 roku weszła w życie 9 sierpnia 1998 roku. W praktyce zastąpiła Umowę handlową i płatniczą polsko-brazylijską z 1960 roku;

    - Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy naukowo-technicznej podpisana w Warszawie 5 września 1996 roku weszła w życie 12 stycznia 1998 roku. Od 1999 roku nie odbyło się żadne spotkanie komisji mieszanej. Nie podpisano również Programu Wykonawczego do Umowy. De facto nie jest wykorzystywana w kontaktach bilateralnych;

    - Wstępne porozumienie między Ministerstwem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Rolnictwa i Zaopatrzenia Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy technicznej i procedurach sanitarnych w dziedzinie weterynarii oraz zdrowia zwierząt i ludzi podpisana w Warszawie 22 marca 1999 roku weszła w życie 21 kwietnia 1999 roku;

    - Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o ruchu bezwizowym podpisana w Brasilii 14 lipca 1999 roku.

    - Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o usługach lotniczych podpisana w Rio de Janeiro 13 marca 2000 roku. Do chwili obecnej nie została ratyfikowana przez stronę brazylijską;

    - Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy w dziedzinie ochrony roślin podpisana w Foz de Iguacu 9 kwietnia 2002 roku;

    - Umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy w dziedzinie weterynarii podpisana w Foz de Iguacu 9 kwietnia 2002 roku. Umowa nie została ratyfikowana przez stronę brazylijską. Obowiązujące przepisy w tej kwestii są regulowane przez Wstępne porozumienie między Ministerstwem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Rolnictwa i Zaopatrzenia Federacyjnej Republiki Brazylii o współpracy technicznej i procedurach sanitarnych w dziedzinie weterynarii oraz zdrowia zwierząt i ludzi podpisana w Warszawie 22 marca 1999 roku weszło w życie 21 kwietnia 1999 roku;

    - Umowa między PAIiIZ i brazylijską Agencją Promocji Eksportu i Inwestycji APEX o współpracy we wzajemnej promocji gospodarczej ze stycznia 2008 roku;

    - Deklaracja Ministerstwa Rozwoju, Przemysłu i Handlu Zagranicznego Brazylii i Ministerstwa Gospodarki RP o wzajemnej współpracy z sierpnia 2009 roku. Dokument przewiduje odbywanie cyklicznych spotkań grupy roboczej. Do spotkań nie doszło. Strona brazylijska zaproponowała w 2011 roku by spotkania odbywały z przedstawicielami wszystkich członków Grupy Wyszehradzkiej.

    Niestety wciąż nie zostały podpisane dwie ważne umowy, których funkcjonowanie jest szczególnie ważne dla przedsiębiorców: umowa o wzajemnej ochronie inwestycji oraz umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania (w 2018 r. doszło do wznowienia rozmów nt. negocjacji umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania).

     

    3.6 Główne - stosowane od lat - bariery w dostępie do rynku

     

    W raporcie Doing Business 2018 Banku Światowego klasyfikującego 189 kraje pod względem warunków dla działalności przedsiębiorstw zagranicznych Brazylia jest dopiero na 125 miejscu (systematyczny spadek w rankingu od kilku lat), dla porównania Polska zajmuje 27 pozycję. Autorzy raportu doceniają działania miejscowych władz w celu lepszej wymiany danych pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w obsługę podmiotów gospodarczych i wprowadzania na coraz szerszą skalę obsługi podmiotów przez internet, jednak inne państwa świata poczyniły w ostatnim czasie większe postępy w celu ułatwiania życia przedsiębiorcom. Od lat Brazylia znajduje się na szarym końcu państw w ocenie łatwości zakładania biznesu. W Brazylii m.in. potrzeba cztery miesiące na otwarcie oddziału firmy zagranicznej – 10 razy dłużej niż średnia w państwach OECD i najdłużej z krajów BRICS. Podobnie złe oceny występują w obszarach związanych z płaceniem podatków (raport zwraca uwagę na wyjątkowo wysokie obciążenia podatkowe) i procedurami związanymi z pozwoleniem na budowę. Średni koszt założenia firmy w Brazylii wynosi ok. 1000 Euro, a proces przechodzi przez 3 instancje – federalną, stanową i miejską. W sumie potrzebnych jest 11 kolejnych czynności prawnych/etapów.

     

    a) Kwestie własności intelektualnej – w Brazylii brakuje efektywnego zastosowania legislacji chroniącej oznaczenia geograficzne produktów, marki i patenty. Dotyczy to zwłaszcza produktów żywnościowych, tekstyliów i wyrobów skórzanych, farmaceutyków oraz filmów i płyt muzycznych. Odpowiedzialne państwowe instytucje – Narodowy Instytut Własności Intelektualnej (INP) i Krajowa Agencja Nadzoru Sanitarnego (ANVISA) działają opieszale. Brazylia dotychczas nie ratyfikowała Protokołu Madryckiego z 1981 r. w sprawie międzynarodowej

    b) Cła i bariery pozataryfowe – Duża ilość importowanych pozycji taryfowych (głównie żywność i artykuły związane z ochroną zdrowia) podlega tzw. licencjom nieautomatycznym wydawanym na podstawie kontroli Narodowej Agencji Ochrony Sanitarnej (ANVISA). Urząd ten, oprócz opisu produktu, wymaga od firm eksportujących podawania cen produktu na innych rynkach, przewidzianych cen na rynku brazylijskim, planowanych wydatków marketingowych, listy podobnych produktów i ich ceny itp. Są to informacje, które nie są potrzebne do kontroli produktu, a w firmach traktowane jako poufne, gdyż związane są z polityką handlową prowadzoną przez daną firmę. W wielu przypadkach urzędy celne kwestionują ceny podawane przez eksporterów w fakturach i wyliczają cła wg własnych wskaźników. Brazylijscy celnicy stosują również kary w przypadku zaniżania cen przez eksporterów oraz zatrzymują towary do czasu zapłacenia kary. Proces rejestracji firm w elektronicznym systemie SISCOMEX (obowiązkowy dla firm zagranicznych) jest długotrwały i kosztowny zniechęcając wiele firm, zwłaszcza małych i średnich, do podejmowania eksportu na rynek brazylijski. Podatki w poszczególnych stanach Brazylii różnią się, co stwarza warunki do nieuczciwej konkurencji między firmami. Importerzy brazylijscy podlegają bardzo skomplikowanym przepisom podatkowym (44 różne podatki – federalne, stanowe i miejskie), co utrudnia małym i średnim firmom dokonywanie bezpośredniego importu i zmusza do korzystania z pośredników (traderów). Firmy unijne skarżą się również na duże trudności z promocją swoich produktów na rynku brazylijskim z uwagi na nieprecyzyjną definicję „wzoru handlowego” w miejscowych przepisach.

     

    c) Bariery weterynaryjne i fitosanitarne – władze brazylijskie prowadzą politykę utrudniania importu produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego warunkiem dopuszczenia firmy do eksportu na rynek brazylijski jest uprzednia inspekcja weterynaryjna specjalistów brazylijskich w danej firmie. W praktyce takie inspekcje są często przekładane na skutek, jak twierdzą władze weterynaryjne Brazylii, braku odpowiedniej ilości specjalistów. Generalnym problemem jest stosowanie przez brazylijskie Ministerstwo Rolnictwa i agencje rządowe długich i skomplikowanych procedur przyznawania firmom zagranicznym licencji na eksport produktów rolnych.

     

    d) Inwestycje, zamówienia publiczne, usługi – Przedsiębiorstwa z krajów członkowskich UE, które mają największe inwestycje w Brazylii ( Hiszpania, Francja, Holandia) podkreślają, że niektóre sektory usług w Brazylii są praktycznie zamknięte dla inwestycji zagranicznych. Dotyczy to architektury, porad prawnych, usług pocztowych, reklamy, służby zdrowia, bezpieczeństwa. Szereg restrykcji jest stosowanych również w transporcie lotniczym i w sektorze usług komunalnych (wodociągi, kanalizacja, wywożenie śmieci itp.).

     

    Przeszkodą dla inwestycji UE w Brazylii i współpracy handlowej są także restrykcyjne przepisy wizowe dotyczące pozwoleń na pracę. Tylko wysoko wykwalifikowani specjaliści, których nie można znaleźć w Brazylii, mogą uzyskać pozwolenie na czasowe zatrudnienie w tym kraju.
     

    Jednak największą barierę dla polskich eksporterów stanowią nie tyle przepisy, ile biurokracja oraz powolność i dowolność działania miejscowych urzędników. Stąd też kluczem do zwiększenia udziału polskich podmiotów gospodarczych w rynku brazylijskim jest posiadanie dobrze wprowadzonego miejscowego agenta, pośrednika a nawet samego importera, który w swoim własnym interesie ułatwi przejście wszystkich barier.

    Inwestycje w Brazylii łączą się też z dużym ryzykiem, jeśli chodzi o zaufanie do miejscowych kontrahentów. Problemy zgłaszane przez polskich przedsiębiorców robiących biznes w Brazylii wiążą się przede wszystkim z trudnościami z odzyskiwaniem niezapłaconych należności od firm miejscowych.

     

     

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: